1
دانش آموخته کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علامه طباطبائی
2
دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علامه طباطبائی
3
استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علامه طباطبائی
10.48311/QHTS/qhts.2026.121899.82964
چکیده
سوره فتح از سور مدنی قرآن کریم، حول محور رویداد صلح حدیبیه و توصیف آن با عنوان «فَتْحاً مُبیناً» شکل گرفته است. نسبت میان این رویداد و برداشت رایج از «فتح» بهعنوان پیروزی نظامی از جمله مسائل این سوره است که پاسخ به آن، مستلزم بررسی ساختار معنایی سوره و نظام روابط میان مضامین آن بوده است. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف تبیین مفهوم «فتح»، به شناسائی مضامین این سوره و کشف ارتباط میان آنها پرداخته و به این پرسش پاسخ میدهد که مفهوم «فتح» در سوره مبارکه فتح چگونه تبیین شده است. بدین منظور، از رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون بازتابی (تماتیک) براون-کلارک با کدگذاری اکتشافی و بدون چارچوب از پیش تعیینشده، استفاده شده است . در نتیجه تحلیل دادهها، 78 مضمون پایه در قالب ۱۲ مضمون سازماندهنده تجمیع شدند و در نهایت 4 مضمون فراگیر استخراج گردید: «نظام الهی در تحقق فتح»، «نقش و جایگاه پیامبر (ص) در زمینهسازی فتح»، «آزمون ایمان در مسیر شکلگیری فتح» و «سرانجام جبهه حق و باطل در فتح». تلفیق این مضامین نشان میدهد که سوره فتح، مفهوم «فتح» را بهمثابه سنت الهی تربیت و تمایز مؤمنان از مخالفان معرفی میکند؛ سنتی که در چارچوب یک فرآیند بوده و اراده الهی، رسالت نبوی، آزمونهای ایمانی و داوری میان جبههها، هر یک وجهی از آن را میسازد و در مجموع، جامعهای را تشکیل میدهد که از درون، پالایش شده و همراه با پیامبر (ص)، به فتح حقیقی رهنمون میشود.
ایمانی,علیرضا , رحیمی,فاطمه و صفری,علی . (1405). تبیین مفهوم «فتح» بر اساس تحلیل مضمون سوره فتح. (e29149). جستارهای ثقلین, (), e29149 doi: 10.48311/QHTS/qhts.2026.121899.82964
MLA
ایمانی,علیرضا , , رحیمی,فاطمه , و صفری,علی . "تبیین مفهوم «فتح» بر اساس تحلیل مضمون سوره فتح" .e29149 , جستارهای ثقلین, , , 1405, e29149. doi: 10.48311/QHTS/qhts.2026.121899.82964
HARVARD
ایمانی علیرضا, رحیمی فاطمه, صفری علی. (1405). 'تبیین مفهوم «فتح» بر اساس تحلیل مضمون سوره فتح', جستارهای ثقلین, (), e29149. doi: 10.48311/QHTS/qhts.2026.121899.82964
CHICAGO
علیرضا ایمانی, فاطمه رحیمی و علی صفری, "تبیین مفهوم «فتح» بر اساس تحلیل مضمون سوره فتح," جستارهای ثقلین, (1405): e29149, doi: 10.48311/QHTS/qhts.2026.121899.82964
VANCOUVER
ایمانی علیرضا, رحیمی فاطمه, صفری علی. تبیین مفهوم «فتح» بر اساس تحلیل مضمون سوره فتح. جستارهای ثقلین. 1405;():e29149. doi: 10.48311/QHTS/qhts.2026.121899.82964
