A Semantic Analysis of Sakīnah in the Qur’an and Hadith and Its Distinction from Psychological Tranquility

قهرمان, مهدی; Ghahraman, Fatemeh

doi:10.48311/QHTS/qhts.2026.120496.82944

A Semantic Analysis of Sakīnah in the Qur’an and Hadith and Its Distinction from Psychological Tranquility

Document Type : مقالات علمی پژوهشی

Authors

مهدی قهرمان ¹

fatemeh ghahraman ²

¹ Associate Professor, Department of Islamic Teachings, Sahand University of Technology, Tabriz, Iran

² Graduated from Islamic Azad University, Tabriz Branch

10.48311/QHTS/qhts.2026.120496.82944

Abstract

This study aims to re-examine the semantics of sakīnah in the Qur’an and Hadith and to clarify its distinction from “psychological tranquility” in contemporary literature. The central question is whether sakīnah, as used in Qur’anic and hadith contexts, can be regarded as equivalent to a form of psychological tranquility, or whether it possesses distinctive characteristics in terms of its source, function, and telos. The study employs a descriptive-analytical qualitative method based on contextual lexical semantics. It examines collocational and paradigmatic relations in the six Qur’anic occurrences of sakīnah and analyzes its semantic developments in 21 selected hadith reports. At the Qur’anic level, sakīnah is characterized by an explicitly divine source, an inner stabilizing function, its association with situations of fear, pressure, or faith-related decision-making, its connection with the heart, faith, and divine support, and its opposition to ḥamiyyat al-jāhiliyyah. At the hadith level, while the Qur’anic semantic core is preserved, ritual-devotional, dispositional, and, in some cases, collective dimensions become more prominent; nevertheless, these developments remain methodologically secondary to the Qur’anic data. The componential analysis shows that sakīnah cannot be regarded as fully equivalent to common contemporary formulations of psychological tranquility, since its divine source, faith-oriented and guiding telos, and, at times, collective scope distinguish it from conventional psychological accounts. Nevertheless, a limited descriptive overlap between the two domains at the level of human experience is not denied.

Keywords

Sakīnah

Qur&rsquo

anic Semantics

Hadith

Psychological Tranquility

Collocation

Paradigmatic Relations

Subjects

Arts and Humanities (General)

- قرآن‌کریم

- ابن‌اثیر، مجدالدین المبارک بن محمد، النهایة فی غریب الحدیث والأثر، بیروت: دار الکتب العلمیة، (بی‌تا).

- ابن‌فارس، احمد، معجم مقاییس اللغة، قم: مکتب الإعلام الإسلامی، (۱۴۰۴ق).

- ابن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت: دار صادر، (بی‌تا).

- أبو هلال العسکری، الحسن بن عبدالله، الفروق اللغویة، (بی‌تا).

- ایزوتسو، توشیهیکو، خدا و انسان در قرآن، ترجمه احمد آرام، تهران: شرکت سهامی انتشار، (۱۳۸۱ش).

- البخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح البخاری، بیروت: دار طوق النجاة، (۱۴۲۲ق).

- جبل، محمد حسن حسن، المعجم الاشتقاقی لألفاظ المؤصل القرآن الکریم، قاهره: مکتبة الآداب، (۲۰۱۰م).

- الحر العاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، قم: مؤسسة آل البیت، (۱۴۰۹ق).

- راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، دمشق: دارالقلم، (۱۴۱۲ق).

- رضایی اصفهانی، محمدعلی؛ صادقی، سیدمحمد؛ کریمی، سارا، «تحلیل معناشناختی واژه سکینه در قرآن»، مجله تحقیقات علوم قرآن و حدیث، دوره ۱۴، شماره ۲، صص ۶۷–۹۲، (۱۳۹۶ش).

- شاکر، کریم؛ ملکی، زهرا، «معناشناسی سکینه در قرآن و بازتاب آن در روان‌شناسی مثبت‌گرا»، دوفصلنامه مطالعات قرآن و حدیث، دوره ۱۳، شماره ۱، صص ۸۳–۱۰۶، (۱۳۹۸ش).

- الصدوق، محمد بن علی، الخصال، قم: جامعه مدرسین، (بی‌تا).

- --------------، من لا یحضره الفقیه، قم: دفتر انتشارات اسلامی، (بی‌تا).

- طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامی، (۱۴۱۷ق).

- طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران: ناصر خسرو، (۱۳۷۲ش).

- علوی‌مهر، حسن، «روش‌شناسی معناشناسی در مطالعات قرآنی»، پژوهش‌های قرآنی، شماره ۷۴، صص ۲۸–۵۱، (۱۳۹۲ش).

- القرطبی، محمد بن احمد الأنصاری، الجامع لأحکام القرآن، بیروت: دار الکتب العلمیة، (بی‌تا).

- الکلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران: دارالکتب الإسلامیة، (۱۴۰۷ق).

- المجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، (۱۴۰۳ق).

- مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، ریاض: دار السلام، (۱۴۲۱ق).

- مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، (۱۳۶۰ش).

- al-Khalidi, A., “Semantics of Sakīnah in the Qur'an,” Journal of Qur'anic Studies, Vol. 19, No. 2, pp. 45–78, (2017).

- Cruse, D. A., Meaning in Language: An Introduction to Semantics and Pragmatics, Oxford: Oxford University Press, (2004).

- Encyclopaedia Judaica, “Shekhinah,” (n.d.).

- Frankl, V. E., Man’s Search for Meaning, Rev. ed., Boston: Beacon Press, (2006).

- Gross, J. J., “The Emerging Field of Emotion Regulation: An Integrative Review,” Review of General Psychology, Vol. 2, No. 3, pp. 271–299, (1998).

- Gross, J. J. (Ed.), Handbook of Emotion Regulation, 2nd ed., New York: Guilford Press, (2014).

- Izutsu, T., God and Man in the Qur'an, A. Aram (Trans.), Tehran: Sherkat Sahami Enteshar, (2002; original work published 1964).

- Lazarus, R. S., & Folkman, S., Stress, Appraisal, and Coping, New York: Springer, (1984).

- Lyons, J., Semantics, Cambridge: Cambridge University Press, (1977).

- Maslow, A. H., Religions, Values, and Peak-Experiences, Columbus: Ohio State University Press, (1964).

- Neuwirth, A., “Sakīnah as a Qur'anic Concept of Divine Presence,” Arabica, Vol. 61, Nos. 3–4, pp. 297–322, (2014).

- Ryff, C. D., “Happiness Is Everything, or Is It? Explorations on the Meaning of Psychological Well-Being,” Journal of Personality and Social Psychology, Vol. 57, No. 6, pp. 1069–1081, (1989).

- Sinai, N., “Divine Tranquility: Sakīnah in the Qur'an,” in Studies in Qur'anic Semantics, pp. 112–145, Berlin: De Gruyter, (2019).

- Wilber, K., Integral Psychology, Boston: Shambhala, (2017).