جستارهای ثقلین

جستارهای ثقلین

تحلیل شبکه معنایی نام‌ها و اوصاف قیامت در سوره غافر با تکیه بر تفسیر «عمدة الحفاظ» سمین حلبی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقالات علمی پژوهشی

نویسندگان
سمیه سلمانیان 1
محمد جواد رحمتیان 2
1 استادیار گروه الهیات، دانشگاه بوعلی سینا
2 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه بوعلی سینا
10.48311/QHTS/qhts.2026.120118.82938
چکیده
قرآن‌کریم برای ترسیم ابعاد مختلف روز قیامت از نام‌ها و اوصاف متنوعی بهره گرفته است که هریک بخشی از حقیقت این واقعه عظیم را بازنمایی می‌کند. سوره غافر، به عنوان یکی از سوره‌های مکی، مجموعه‌ای از این نام‌ها و اوصاف را در خود جای داده است که امکان تحلیل معناشناختی آن‌ها را فراهم می‌سازد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل معناشناختی نام‌ها و اوصاف قیامت در سوره غافر، با محوریت کتاب «عمدة الحفاظ فی تفسیر أشرف الألفاظ»، تألیف سمین حلبی (م ۷۵۶ ق) انجام شده است و در پی تبیین لایه‌های معنایی این تعابیر و بررسی رویکرد لغوی-تفسیری وی در فهم آن‌هاست. اهمیت پژوهش در تبیین شبکه معنایی نام‌ها و اوصاف قیامت در یکی از سوره‌های مکی قرآن و نیز معرفی رویکرد معناشناختی یکی از آثار مهم سنت لغوی-تفسیری است که می‌تواند در مطالعات معناشناسی قرآن کارآمد باشد. روش پژوهش در پردازش ،توصیفی-تحلیلی و در استخراج مبتنی بر منابع کتابخانه‌ای و بهره‌گیری از منابع تفسیری و لغوی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نام‌ها و اوصاف قیامت در سوره غافر از منظر سمین حلبی در قالب یک شبکه معنایی منسجم بر محورهایی چون نزدیکی و حتمیت وقوع، اجتماع و رویارویی، عدالت مطلق و ظهور حقیقت، آشکاری، گریز نافرجام، شهادت و گواهی همگانی و بی‌اعتباری عذرها استوار است . همچنین رویکرد وی با ویژگی‌هایی همچون جمع میان اقوال لغوی و تفسیری، توجه به ریشه‌شناسی واژگان و تحلیل ابعاد بلاغی و تربیتی تعابیر قرآنی شناخته می‌شود. در نهایت، این اوصاف نه مجموعه‌ای پراکنده، بلکه نظام معنایی منسجمی را تشکیل می‌دهد که در آن مفهوم قیامت به عنوان هسته مرکزی معنا در مرکز این شبکه قرار دارد.
کلیدواژه‌ها
معناشناسی
نام‌ و اوصاف قیامت
سوره غافر
سمین حلبی
عمدة الحفاظ
موضوعات
جستارهای ثقلین

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 25 مرداد 1405