جستارهای ثقلین

جستارهای ثقلین

ریشه‌های تاریخی لف‌و‌نشر در تعامل با صحه‌التفسیر و صحه‌التقسیم؛ تحلیل انتقادی نظریه جان ونزبرو در مورد برساخته‌بودن لف‌و‌نشر در قرآن کریم

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقالات علمی پژوهشی

نویسندگان
جواد حبیبی 1
محمدسعید بیلکار 2
1 دانشجوی کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تهران
2 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تهران
10.48311/QHTS/qhts.2026.119568.82934
چکیده
هدف این پژوهش بررسی تاریخی صنعت لف‌و‌نشر به منظور ارزیابی اصالت تاریخی آن به مثابه ساختاری قرآنی است. این صنعت که در فهم مراد آیاتی از قرآن مؤثر است، در پژوهش ونزبرو به مثابه برساخت مفسران برای تبیین ابهامات قرآنی ارزیابی می‌شود که بعد‌تر با شواهد شعری برآمده از صنعت صحه‌التفسیر پیوند داده شده است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با واکاوی فهم مفسران متقدم از قصص/73 به مثابه مثال مرجع لف‌و‌نشر در قرون بعدی، وجود ریشه‌های این الگوی بیانی در عربی قرآنی را در فهم مفسران متقدم پیگیری می‌کند و سپس به سیر شکل‌گیریِ صورت‌بندی‌های نظری از آن می‌پردازد تا علاوه بر تثبیت اصالت لف‌و‌نشر و صورت‌بندی‌های نظری آن، ایده جان ونزبرو در باب برساخته‌بودن لف‌و‌نشر را ارزیابی کند. بدون بررسی انتقادی از سیر تطور صورت‌بندی‌های لف‌ونشر در تعامل با دو صنعت نزدیکِ صحه‌التفسیر و صحه‌التقسیم‌، شناخت درستی از ریشه‌های لف‌ونشر حاصل نخواهد شد. یافته‌‌ها نشان می‌دهد که عمده مفسران متقدم معنایی متناسب با لف‌و‌نشر برای قصص/73 ذکر کرده‌اند. همچنین شکل‌گیری لف‌و‌نشر به خلاف نظر ونزبرو نه از نوع مجمل و با تاملات زمخشری (م538ق) در ابهامات تفسیری، بلکه از جهت نظری با تعریف مبرد (م285ق) و شواهدی از نوع مفصلِ مرتب تدوین شد. همچنین صحه‌التفسیر توسط قدامه‌بن جعفر (م337ق) و متأخر از لف‌و‌نشر ایجاد شده و طبیعتاً پایه لف‌و‌نشر نیست. از سوی دیگر با بررسی سیر صحه‌التقسیم روشن می‌شود که آشفته‌کردن تعریف آن از‌سوی سکاکی و قزوینی، سوء‌برداشت از قید «عدم‌التعیین» در لف‌ونشر ایجاد نمود. در حالیکه لف‌و‌نشر و صحه‌التفسیر درتعریف، معادل یکدیگر بوده و لذا شواهد مشترکی دارند.
کلیدواژه‌ها
قرآن کریم
لف‌ و‌ نشر
صحه‌التفسیر
صحه‌التقسیم
ونزبرو
جستارهای ثقلین

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 25 مرداد 1405