1
استادیارگروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه الزهرا (س)
2
استاد گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا (س)
3
دانش آموخته کارشناسی ارشد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه الزهرا (س)
10.48311/QHTS/qhts.2026.118905.82923
چکیده
«صبر» بهمثابه مهار نفس در برابر دشواریها، از مهمترین فضایل اخلاقی در قرآن به شمار میآید، این مفهوم انتزاعی از رهگذر طرحوارههای تصوری که برآمده از تجربه زیسته انساناند، قابل تبیین است. پژوهش حاضر در پی پاسخ به این پرسش است که صبر در آیات مرتبط با جهاد چگونه بر مبنای طرحواره «نیرو» مفهومسازی میشود. در این بررسی، با بهرهگیری از روش معناشناسی شناختی و با استفاده از ابزار طرح وارههای تصوری «ساحت مفهومی» نیرو بررسی شده و همزمان با تکیه بر نظریه کنشگفتار، «ساحت زبانی» نیرو در تبیین مفهوم صبر مورد مطالعه قرار گرفته است. یافتهها نشان میدهد که «صبر» در آیات جهاد، کنشی اخلاقی و نیروبخش است.حضور طرحواره «نیرو» در دو ساحت معنا و کنشگفتار، بیانگر آن است که مفهومسازی صبر در این آیات، با اتکا به الگوی نیرو، قابل تبیین است؛ بدین معنا که نیروی فشار ناشی از جهاد بهمثابه نیروی بیرونی بازنمایی میشود و صبر به عنوان واکنشی اخلاقی در برابر این فشار، نقش نیروی مانع را ایفا میکند. در این میان نیروهای کنشگفتار در آیات، نیروی مانع صبر را تقویت کرده و زمینه پایداری مؤمنان را فراهم میسازند. تحلیل شدت نیروها نشان میدهد که صبر در این آیات از سطح توصیه اخلاقی فراتر رفته و به مانعی اخلاقی و فعال تبدیل میشود که فشارهای میدان جهاد را مهار کرده و رفتار جمعی مؤمنان را با اتکا به نیروهای توانایی و جذب موجود در کنش گفتارها سامان میدهد. بر این اساس، صبر با امر الهی شکل میگیرد و با وعده و محبت الهی استمرار مییابد.
امینی,فریده , فتاحی زاده,فتحیه و زکی پور,نرگس . (1405). نقش طرح واره نیرو در فهم اخلاقی «صبر در جهاد» در قرآن کریم. (e29132). جستارهای ثقلین, (), e29132 doi: 10.48311/QHTS/qhts.2026.118905.82923
MLA
امینی,فریده , , فتاحی زاده,فتحیه , و زکی پور,نرگس . "نقش طرح واره نیرو در فهم اخلاقی «صبر در جهاد» در قرآن کریم" .e29132 , جستارهای ثقلین, , , 1405, e29132. doi: 10.48311/QHTS/qhts.2026.118905.82923
HARVARD
امینی فریده, فتاحی زاده فتحیه, زکی پور نرگس. (1405). 'نقش طرح واره نیرو در فهم اخلاقی «صبر در جهاد» در قرآن کریم', جستارهای ثقلین, (), e29132. doi: 10.48311/QHTS/qhts.2026.118905.82923
CHICAGO
فریده امینی, فتحیه فتاحی زاده و نرگس زکی پور, "نقش طرح واره نیرو در فهم اخلاقی «صبر در جهاد» در قرآن کریم," جستارهای ثقلین, (1405): e29132, doi: 10.48311/QHTS/qhts.2026.118905.82923
VANCOUVER
امینی فریده, فتاحی زاده فتحیه, زکی پور نرگس. نقش طرح واره نیرو در فهم اخلاقی «صبر در جهاد» در قرآن کریم. جستارهای ثقلین. 1405;():e29132. doi: 10.48311/QHTS/qhts.2026.118905.82923
