جستارهای ثقلین

جستارهای ثقلین

تحلیل نقش هویت‌های اجتماعی در شکل‌گیری رفتار و نگرش افراد در قرآن کریم

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقالات علمی پژوهشی

نویسندگان
فاطمه علیان نژادی 1
کاووس روحی برندق 2
1 دانش آموخته دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت مدرس
2 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه تربیت مدرس
10.48311/QHTS/qhts.2026.84821.0
چکیده
هویت در حوزه علوم اجتماعی از مباحث نوین و پر چالش امروزی است؛ اما با آموزه‌های بنیادین و اصیل قرآنی و اسلامی پیوند چندانی نیافته است. هویت اجتماعی، مرزی میان ما و دیگران ایجاد می‌کند و بیانگر تشابهات و تمایزاتی است که نقش‌های اجتماعی افراد را شکل می‌دهد. این مفهوم، نقش­ها و کارکردهای متعددی دارد؛ از یک سو می‌تواند تعارضات در جوامع را کاهش داده و انگیزه همراهی بین اکثریت فراهم کند، از سوی دیگر با پررنگ‌تر کردن مرزهای آن، واگرایی و جدایی را به همراه آورد. با وجود اهمیت نقش گروه‌های اجتماعی در جوامع، به نظر می‌رسد این مفهوم در آراء تفسیری و پژوهش‌های معاصر آنچنان که باید مورد توجه قرار نگرفته است.در این میان اغلب، انواع گروه‌بندی‌های اجتماعی در قرآن‌کریم مورد توجه قرار گرفته و بررسی نقش‌ها و تأثیرات هویت‌های گروهی در رفتارهای انسان‌ها از دیدگاه قرآنی کمتر دیده شده است. مسئله اصلی پژوهش حاضر این است که بر اساس آیات قرآن، هویت‌های اجتماعی در رفتارها، نگرش‌ها و زندگی اجتماعی انسان‌ها چگونه تأثیر می‌گذارند. روش این مطالعه توصیفی- تطبیقی-تحلیلی با استفاده از داده‌های گردآوری شده از نظریات جامعه‌شناسی است. یافته‌های بدست آمده نشان می‌دهد که هویت اجتماعی، تأثیرات گوناگون و غیرقابل انکاری بر شکل‌گیری رفتار و نگرش دارد. این تأثیر، از دیدگاه قرآن، در سه محور اساسی، تفسیر پیرامون، تعاملات انسانی و همبستگی اجتماعی، از طریق عوامل مختلف نمایان می‌شود.
کلیدواژه‌ها
هویت اجتماعی
قرآن‌کریم
تفسیر پیرامون
تعاملات انسانی
همبستگی اجتماعی
موضوعات
جستارهای ثقلین

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 25 مرداد 1405